Беларусь ты моя синеокая icon

Беларусь ты моя синеокая



НазваниеБеларусь ты моя синеокая
Дата конвертации14.09.2012
Размер109.83 Kb.
ТипДокументы
источник

БЕЛАРУСЬ ТЫ МОЯ СИНЕОКАЯ

Задачи: выявить знания учащихся о природных богатствах нашей страны; познакомить с природоохранной деятельностью человека; воспитывать лю­бовь и интерес к природе родного края; познакомить с легендами о появле­нии белорусских рек и озер.

Оборудование: слайды, фотографии или иллюстрации с видами природы Беларуси, энциклопедия "Природа Беларуси", карта Республики Беларусь.

Ход занятия

Посмотрите на карту нашей республики. Что это за тоненькие синие ли­нии и голубые пятна на карте нашей страны? Что они обозначают? (Это обозначения воды — рек и озер.)

Зямля Беларусі! Вачамі азёраў

Глядзіш ты ў празрыстыя высі нябёс,

Начамі, што яблыкі падаюць зоры,

Знікаюць па водах, па чорных разорах,

Па травах абсыпаных кроплямі рос.

^ П. Броўка

Почему нашу страну называют "синеокой"? (У нас много красивейших рек, озер.) Какие реки и озера Беларуси вы знаете?

У каждой реки, озера есть свое название. Откуда они произошли? Есть легенды и предания, в которых рассказывается, почему такие названия полу­чили реки и озера. Послушайте легенду про озеро Нарочь.

^ Возера Нарач

У гушчары старых бароў, як сляза, упаўшая з неба, блішчэла вялкае воз­ера. Вельмі прыгожым яно было. Расказы пра яго чароўнасць ішлі ад паселішча да паселішча і нават уделёкія крашы заходзіш.

А яшчэ казалі людзі, што ў вёсцы, якая прыляпілася да аднаго з берагоў возера, жыла дзяўчына-сіраціна па імені Найрыта, а аднавяскоўцы звалі яе Нарай. Вочы яе блакітныя, колеру азёрнай хвалі, заўсёды весела усміхаліся. Залацістыя валасы тугой касой абкручвалі галаву. Голас у яе быў высокі і гучны. Бывала, сядзе на беразе пад разлатстым клёнам, дзе збіралася звычайна моладзь, на гусельках грае і спявае. Спачатку голас павольна плыве, а пасля ўзлятае высока і ляцць над пабярэжжам. У гэты час і птушкі спынялі свой спеў. Людзі забываліся пра свае гора.

Аднойчы, калі Нара спявала, праязджаў вёскай пан, стары ўдавец. Пачуў ён дзівосную песню і загадаў спыніць каня. Слухаў, слухаў і сказаў Нары:

  • Прыгожая кветка вырасла ў нашым краі. Табе толью спяваць у маіх пакоях.

  • Кепская з мяне будзе служанка, — прамовіла Нара.

  • Ты будзеш гаспадыняй, жонкай маёй, — зазначыў пан.

Вакол Нары сядзелі на зялёнай мураве хлопцы і дзяўчаты. Адзін з іх, чарнявы хлопец, падышоў да пана.

  • Гэта мая нявеста, — сказаў ён, — а пан няхай сярод паноў жонку шукае.

  • Аці не сын ты таго Пятра, што бунтаваў мне народ? — успомніў пан, чырванеючы ад злосці. I залемантаваў: "Узяць яго!".

Прыслужнікі звязалі Андрэйку і павезлі ў маёнтак. Больш яго ніхто не бачыў. Праз некаторы час пасля гэтага здарэння пан зноў прыехаў да Нары даведацца, ці згодна яна да шлюбу. Дзяўчына зрабіла выгляд, што згадзілася. Тут жа дамовіліся пра вяселле.

Надышоў гэты дзень. Злосны вецер гнаў цёмныя хмары, а лес спяваў жалобныя песні Нара ехала на фурманцы ў маёнтак, у руках трымала пакунак. Сустрэлі яе служаню. Завялі ў панскія пакоі і апранулі у шлюбнае адзенне. I Нара выйшла такой прыгажуняй, што ні пяром апісаць, ні ў казцы расказаць. Пакланілася яна пану ды папрасілася перад шлюбам крышку адной пабыць у пакоях. Пан згадзіўся. Ходзіць ён па двары, на служанак пакрыквае і на дзверы паглядвае.

А Нара тым часам з пакунка дастала смаляю ды падпаліла пакоі адзін за другім. I калі шугануў чорны дым з вакон, а на даху заскакалі чырвоныя языкі полымя, выскачыла праз вакно і на сваей фурманцы, паганяючы каня, паехала ў вёску. Прыйшла на тое месца, дзе з Андрэйкам часта сустракала ўсход сонца, прыхілілася да клёна і горка заплакала.

Ды тут пачуўся конскі тупат. Прыехалі панскія служакі. Бегалі па ўсёй вёсцы. Людзей бізунамі білі. Дапытваліся, дзе Нара.

— Вось яна, — закрычаў адзін з іх.

— Жывую не возьмеце, — крыкнула ворагам дзяўчына і кінулася да возера.
Цёмныя хвалі з белымі грабянямі ішлі адна за другой, а на беразе калыхаўся човен. Той човен, у якім Нара з Андрэйкам не раз каталіся. Спрытна і ўмела ўхапілася яна за карму і, адштурхнуўшыся ад берага, села ў човен.

— Я адпомсціла, пан, за Андрэйку, за яго бацьку і за ўсіх тых, хто загінуў
ад тваіх рук у тваім маёнтку, — прашаптала Нара.

Ад злосці панскія служакі кінулі гуслі іў возера. А човен адплываў усё далей і далей, потым зусім знік у хвалях. Усю ноч бушавала возера. Стагналі хвал1...

3 таго часу назвалі людзі возера імем смелай дзяўчыны. Да нашых дзён дайшла назва Нарач.

Далее заранее подготовленные дети рассказывают легенды о происхожде­нии озера Свитязь, рек Неман, Сож, Днепр т. д. (Учитель на доске записывает названия рек и озер, о которых рассказывают дети.)

Мы с вами послушали очень инетерсные легенды. Какая легенда вам по­нравилась больше всего?

Давайте еще раз внимательно посмотрим на карту нашей страны. Так по­чему же озера называют "голубыми" глазами Беларуси?

^ Зямля з блакітнымі вачамі

Зямля з блакітнымі вачамі —

Раздолле рэчак і лугоў!

Тут называюць Васількамі

На Беларусі хлапчукоў

Звіняць крынщы, як цымбалы,

Сцяжыню свецяць у лясах.

Пал , узгоркі, перавалы —

Прасторны шлях, далёю шлях!

Краіна славы партызанскай,

Краіна Міру і даброт!

Ты — наша гордасць,

Наша казка,

Як сонца, добры твой народ.

^ Э. Агняцвет

Материал для учителя

Як нарадзіўся Неман і Лоша

Пра Неман расказваюць так. Дауно гэта было. Каля вёскі Забалацце, што на нашай Уздзеншчыне, з-пад вярбы выбілася крышчка. Вада ў ей была халодная, як лёд, а чыстая, як раса. Вада тая ўсё прыбывала, большала, аж пакуль не пабегла па двух ручайках. Так вось нарадзіліся рэкі Неман і Лоша.

Неман быў шчыры і крэпкі хлапец, а Лоша ціхая, лянівая і хітраватая дзеўка. Яшчэ больш падужэўшы, Неман аднойчы сказаў Лошы:

— Раздолля трэба мне, волі захацелася. Буду як мага прабівацца да мора.

Нічога не сказала на гэта Лоша, толькі сама сабе надумалася навыперадкі бегчы з Нёманам і першай выскачыць да мора.

Назаўтра, яшчэ не развіднела, яна ціхенька ўстала і бегма пабегла па нізінах ды па далінах да мора.

Прачнуўся Неман, угледзеў, што Лошы няма, ну і кінуўся наўздагон, не разбіраючы дарогі, напрасткі.

3 таго часу ён так і ляціць, паспяшае да мора, магутны і шырою, а Лоша плыве ціха, хаваючыся ды туляючыся па кустах і нізінах.

^ Сож і Дняпро

Сярод глухіх пушч, цёмных бароў, на прыгорку, стаялі калісь старыя-прыстарыя харомы вялжага валадара, сівавалосага старца Рыдана. 3 канца і ў канец зямлі слыў Рыдан багацеем нялічаным, а над усё багацце славітся скры­тая за дванаццаццю дзвярамі, дванаццаццю замкамі залатая рыданава карона. Як адмыкалі замкі, адчынялі дзверы і выносілі тую карону на свет, то, калі на свеце была ноч, яна днём станавілася, а калі была зіма, то перамянялася ў ле­та, — так зіхацелі дарагія каменні на рыданавай залатой кароне.

Зайздросцілі суседзі валадары і князі гэтай кароне і пастанавілі дабыць яе ў Рыдана. Зазвал і варажбітоў і знахароў і загадалі ім прыдумаць спосаб, каб украсці карону з рыданавага скарбца. Варажбіты і знахары думалі тры дні і тры ночы і прыдумалі разрыў-траву, каторай калі крануцца замкоў, то самі адчыняюцца, лы сон-траву, зярняткамі яе калі пасыпаць, то ўсе наўкруг засынае. Прыдумаўшы гэта, паслалі злодзеяў красці залатую рыданаву карону. Тыя, прыйшоўшы пад харомы, сыпнулі сон-зелля, і ўся варта паснула; крануліся разрыў-травой замкоў, і замкі паспадалі. Тады ўзялі яны залатую рыдана­ву карону і пусціліся назад.

Устаў раніцай сівы Рыдан, падышоў да вакна, ажно глядзь: уся варта по­катам спіць, увесь народ у сне беспрабудным валяецца. I зразумеў старац адразу, што няма ў скарбонцы яго залатой кароны. Падышоў ён тады да звона, ударыў раз, ударыў два, і прачнуліся два рыданавы сыны: Сож і Дняпро.

Звярнуўся бацька да Дняпра і кажа:

— Вазьмі, сынок, сталёвую зброю, каваны меч і бяжы садамі, лугамі аж да
скалістых гор: дагоніш цікунцоў з каронай.

Схапіўся Дняпро і чым хутчэй пабег, а Сож застаўся пры бацьку

Сеў на залаты пасад стары Рыдан і кажа сыну:

  • Прылажы, сынку, вуха да зямлі, паслухай, ці бяжьшь Дняпро? Прылажыў Сож вуха да зямлі і кажа:

  • Бегма бяжыць і не стаміўся яшчэ. I другі раз кажа бацька:

  • Прылажы, сынку, вуха да зямлі, паслухай. Прылажыў сын вуха да зямлі і кажа:

  • Бяжыць, але ўжо цяжка дыхае — шум зямлёй ідзе.

I ў трэці раз сказаў бацька паслухаць сыну. Сын прылажыў вуха да зямлі і кажа:

— Гул зямлей ідзе і крык вялікі.

Тады ўстаў Рыдан з пасада і кажа:

— Бяжы ж ты, сынку, імхамі, балатамі на падмогу яму, бо сам, адзін не
праб'ецца ён праз скалістыя горы.

Пусціўся Сож імхамі, балатамі на падмогу брату, а стары бацька застаўся ждаць сыноў.

Доўга ждаў стары, не даждаўся, з маркоты вялікай пачаў плакаць:

— Бадай нам, дзеткі мае, слязамі разліцца.

Ды ўлучыў ён на такі момант, што такі сапраўды разліліся слязамі браты і стары бацька: у рэкі ўсе тры змяніліся.

Дняпро плыве садамі, ды лугамі, Сож — імхамі, ды балатамі, а Рыдан — куды вочы глядзянь.

^ Нарочанская чайка

Словно этого края лесного

Мечта голубая,

В небо озеро Нарочь смотрело,

Синевой полыхая.

Пахло дымом костра

И рыбацкою свежей

Ухою.

Я по берегу шел.

Колыхало кувшинки волною.

Шелестели дубы,

К синим волнам придя на свиданье.

И в их шепоте слышалось мне.

Может — сказка,

А может, преданье.

...Много лет прошумело с тех пор,

Как жила в этом крае Аленка,

Очень добрая девушка

С чистой душою ребенка.

Песни бор напевал ей,

Шептался с ней

Ласковый ветер. .

И казалось, что девушки лучше

Не сыщешь на свете.

Лишь обидел

Одним ее бог —

Обделил красотою.

На гуляньях

Все местные парни

Обходили ее стороною.

Очень долго Аленка

Над бедою своей

Горевала,

Но смирилась,

Привыкла.

Добрым сердцем людей согревала...

Как-то шла она лесом

Средь летнего звона

И гула,

Увидала вдруг зеркальце —

Серебром

У тропинки сверкнуло.

Посмотрела в то зеркальце, —

Отшатнулась, увидевши чудо:

Неземная красавица

На Аленку смотрела оттуда.

"Это я иль не я?" —

Она зеркальце

К сердцу прижала

И с лесною находкой

Быстрее домой побежала.

Мать всплеснула руками

На пороге родимого дома:

— Голос, доченька, твой.
Но лицо не твое
Незнакомо...

Плачет мать, Обнимает Аленку:

— Ты красавицей, доченька, стала...
Тут ей дочка

Находку лесную свою

Показала:

-Вот,

Волшебное зеркальце

Мой излечило недуг.

Посмотрела мать

В зеркальце и —

Красавицей сделалась вдруг.

О находке Аленкиной

Слухи,

Как птицы,

Летели.

Хоть бы краешком глаза взглянуть

В это зеркальце —

Люди хотели.

Злой богач,

Устрашенье округи,

Проведав о том,

В деревеньку лесную

На коне прискакал вороном.

Зло глазами сверкнул,

В стремнах приподнялся.

Заревел, словно зверь,

Так,

Что дуб закачался:

— Если зеркальце в руки я
Не получу,

Всех отправить велю

Под топор

Палачу!

Но сказала Аленка:

— Не получишь ты зеркальце!
Нет!

В твоих злобных руках

Причинит оно много всем бед!

И Аленка.

Не зная

Пред злобным властителем страха.

То волшебное зеркальце

В небо швырнула

С размаха.

Засверкало оно.

За дубами высокими скрылось.

В толстый сук угодило —

На мелкие брызги

Разбилось.

Брызнул радужный дождь.

Засверкали на солнце

Осколки,

Осыпая дубы,

И траву,

И лесные проселки.

Лился долгих три дня

И три ночи

Этот дождь

На притихшие дали —

Солнце в небе исчезло.

И месяц, и звезды пропали.

Когда ж кончился дождь.

Небо вспыхнуло голубизною:

И дубы,

И проселки,

И луг —

Скрылось все под водою.

И увидели люди —

Разлилось за деревней

Без края

Море-озеро...

Солнце

Средь волн в нем плескалось,

Играя.

И пошел тогда слух —

Появилось здесь озеро-море.

Чтобы в нем утонули

Все беды людские.

Все горе.

С той поры богача

Здесь не видел никто...

Говорили.

Что злодея озерные волны

Собою накрыли.

И Аленки не стало...

Вспоминают о ней, как о чуде.

И куда она делась —

Поныне не ведают люди.

Но нал синью озерной.

Многим видеть не раз приходилось.

Чайка белая утром

Подолгу кружилась.

И на берег

Где раньше избушка Аленки стояла.

И при мне

Эта белая чайка

Не раз прилетала.

В. Лукиш




Похожие:

Беларусь ты моя синеокая iconМоя Родина –– Беларусь

Беларусь ты моя синеокая iconПостановление Министерства образования республики беларусь 28 июля 2011 г. N 198 об утверждении положения об учреждении дополнительного образования взрослых
Совета Министров Республики Беларусь от 19 июля 2011 г. N 969 "О делегировании полномочий Правительства Республики Беларусь на принятие...
Беларусь ты моя синеокая iconПостановление Министерства образования республики беларусь 25 июля 2011 г. №149 Об утверждении Положения об учреждении дополнительного образования детей и молодежи
Овления Совета Министров Республики Беларусь от 19 июля 2011 г. №969 «О делегировании полномочий Правительства Республики Беларусь...
Беларусь ты моя синеокая iconАб зацвярджэнні Палажэння аб установе агульнай сярэдняй адукацыі
Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 19 ліпеня 2011 г. №969 «О делегировании полномочий Правительства Республики Беларусь на принятие...
Беларусь ты моя синеокая iconАгульныя палажэнні
Канстытуцыяй Рэспублікі Беларусь, Законам Рэспублікі Беларусь «Аб адукацыі», Законам Рэспублікі Беларусь «Аб агульнай сярэдняй адукацыі»,...
Беларусь ты моя синеокая iconИнструкция по организации и проведению туристских походов и
Положением о Министерстве образования Республики Беларусь, утвержденным постановлением Совета Министров Республики Беларусь от 29...
Беларусь ты моя синеокая iconМіністэрства адукацыі рэспублікі беларусь
На падставе падпункта 6 пункта 4 Палажэння аб Міністэрстве адукацыі Рэспублікі Беларусь, зацверджанага пастановай Савета Міністраў...
Беларусь ты моя синеокая iconВопросы к экзамену по международному частному праву на 2011-2012 уч год 4 курс озо (5 лет об.) Понятие и предмет международного частного права
Въезд в Республики Беларусь и выезд из Республики Беларусь граждан Республики Беларусь
Беларусь ты моя синеокая iconЗакон республики беларусь "об образовании в республике беларусь"
Национальный реестр правовых актов Республики Беларусь, 01. 04. 2002, n 37, рег. N 2/844 от 25. 03. 2002
Беларусь ты моя синеокая iconПостановление Министерства образования республики беларусь 26 мая 2011 г. №18
...
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©lib2.podelise.ru 2000-2013
При копировании материала обязательно указание активной ссылки открытой для индексации.
обратиться к администрации
Документы