Г. М. Валочка, С. А. Язерская icon

Г. М. Валочка, С. А. Язерская



НазваниеГ. М. Валочка, С. А. Язерская
Дата конвертации21.09.2012
Размер87.61 Kb.
ТипДокументы
источник

Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь

Нацыянальны інстытут адукацыі


Г. М. Валочка,

С. А. Язерская


СЛОВА Ў ТЭКСЦЕ


Вучэбная праграма

факультатыўных заняткаў для VII класа

агульнаадукацыйных устаноў з беларускай

і рускай мовамі навучання


Мінск 2010


Тлумачальная запіска


Над намі словы ўладараць…

С. Грахоўскі.


Мэта факультатыўных заняткаў – павысіць увагу вучняў да асноўнай моўнай і маўленчай адзінкі – слова як асновы для стварэння тэксту, тым самым забяспечыць фарміраванне ўмення асэнсоўваць, як функцыянуе кожная часціна мовы на ўзроўні тэксту.

Пад тэкстаўтваральнай функцыяй моўных адзінак прынята разумець іх здольнасць удзельнічаць у стварэнні тэксту, звязваць у адно цэлае яго “часткі” (асобныя словы, словазлучэнні і сказы) з улікам агульнай задумы. Вядома, што тэкст дапамагае больш поўна і дакладна зразумець значэнне пэўнай моўнай адзінкі. Звязнасць тэксту выражаецца перш за ўсё фармальнымі сродкамі, якія фіксуюць адносіны паміж кампанентамі. У здольнасці моўных адзінак звязваць тэкст у адно цэлае праяўляецца іх тэкстаўтваральная функцыя.

Вывучэнне тэкстаўтваральнай функцыі пэўнай часціны мовы дапаможа разгледзець яе ролю ў тэкстах розных стыляў і жанраў. Такі падыход робіць працэс іх вывучэння больш цікавым і карысным для вучняў, садзейнічае не толькі ўзбагачэнню іх слоўнікавага запасу, але і фарміраванню здольнасці стварэння ўласных тэкстаў для іх выкарыстанне ў канкрэтнай жыццёвай сітуацыі, у сферы сацыяльнай практычнай дзейнасці.

Вядома, што словы звязваюцца паміж сабой па пэўных правілах граматыкі. Праз іх сувязь адлюстроўваюцца адносіны і сувязь рэчаў у рэальным жыцці. Таму неабходна вучыць дзяцей не проста бачыць “часткі” слова, выражаныя гукамі, гэта значыць тое, што ляжыць на паверхні, а дабірацца да галоўнага – да “ядра” слова, яго значэння, сэнсу.

Законы і формы мыслення ўяўляюць сабой адлюстраванне ў свядомасці чалавека пэўных уласцівасцей, сувязей і адносін прадметаў аб’ектыўнай рэчаіснасці. Гэтыя сувязі выражаюцца чалавекам у словах, словазлучэннях, сказах. Утварэнне аднаго слова ад другога адбываецца не хаатычна, а па строгіх законах, выпрацаваных чалавекам у працэсе жыцця. Напрыклад, параўноўваючы словы, утвораныя пры дапамозе суфіксаў -ок, -ёк, -ак, -як, -ік, ык, вучні заўважаць, што адны словы з гэтымі суфіксамі маюць памяншальна-ласкальнае значэнне (пух – пушок), а другія такога значэння не выражаюць (мех – мяшок).

У ходзе заняткаў вучні будуць асэнсоўваць ролю самастойных і службовых часцін мовы ў тэксце. Гэтыя веды дапамогуць зразумець функцыю пэўнай моўнай адзінкі ў арганізацыі маўлення, разгортванні і стварэнні тэкстаў розных стыляў і жанраў, адметныя асаблівасці тэкстаў. Такім чынам будзе створана трывалая аснова для развіцця асобы вучня, яго сацыялізацыі, узбагачэння яго духоўнага свету, выхавання любові і пашаны да роднага слова, нацыянальнай культуры.

Прапануемыя факультатыўныя заняткі маюць тэарэтыка-практычны характар. Яны накіраваны на духоўнае і эстэтычнае развіццё вучняў, іх моўнай, камунікатыўнай і лінгвакультуралагічнай кампетэнцый. Таму мэтазгодна выкарыстанне такіх формаў заняткаў, на якіх будзе стварацца творчая атмасфера супрацоўніцтва, сумеснай дзейнасці настаўніка і вучняў.

У адпаведнасці з мэтай акрэслены задачы факультатыўных заняткаў:

– сфарміраваць у школьнікаў свядомае разуменне ролі ў тэксце самастойных і службовых часцін мовы;

– развіваць навыкі аналізу тэкстаў, якія змяшчаюць адпаведныя моўныя адзінкі;

– удасканальваць уменні і навыкі карыстання пэўнымі моўнымі адзінкамі ў вусных выказваннях і пісьмовых паведамленнях у адпаведнасці з нормамі літаратурнай мовы і канкрэтнай сітуацыяй маўлення, г. зн. прымяняць атрыманыя веды ў сферы сацыяльнай практычнай дзейнасці;

– ствараць умовы для развіцця пазнавальнай актыўнасці, даследчыцкіх навыкаў, творчых здольнасцей і высокіх маральных якасцей моўнай асобы вучня;

– узбагачаць слоўнікавы запас і граматычны лад маўлення вучняў, удасканальваць работу над асэнсаваннем значэння і асаблівасцей ужывання пэўнай моўнай адзінкі ў канкрэтным тэксце;

– развіваць моўнае і маўленчае чуццё, маўленчую інтуіцыю і эстэтычны густ, тым самым фарміраваць у вучняў высокую культуру маўлення.

VII КЛАС

(35 гадзін)

Паўтарэнне вывучанага

(5 гадзін)

Тэкст, яго асноўныя прыметы. Тэма і асноўная думка тэксту. Загаловак. Спосабы і сродкі сувязі сказаў і частак у тэксце.

Сэнсава-граматычная і тэкстаўтваральная роля іменных часцін мовы і дзеяслова ў тэкстах розных тыпаў, стыляў і жанраў.

Чытанне і аналіз тэкстаў, вызначэнне іх тэмы і асноўнай думкі, адрасата і мэтанакіраванасці, будовы, стылістычных асаблівасцей, спосабаў і сродкаў сувязі. Выяўленне сэнсава-граматычнай і тэкстаўтваральнай ролі іменных часцін мовы і дзеяслова ў тэкстах розных тыпаў, стыляў і жанраў.

Словы-гібрыды

(дзеепрыметнік, дзеепрыслоўе)

(9 гадзін)

Спецыфіка дзеепрыметніка як формы дзеяслова. Сэнсава-граматычная і стылістычная роля дзеепрыметнікаў. Правілы ўжывання дзеепрыметнікавых зваротаў. Роля дзеепрыметнікаў пры апісанні асоб, прадметаў, з’яў.

Чытанне тэкстаў, аналіз іх сэнсавай і структурнай арганізацыі, сэнсава-стылістычнай ролі дзеепрыметнікаў і дзеепрыметнікавых зваротаў. Роля дзеепрыметнікаў у тэкстах-апісаннях. Замена дзеепрыметнікаў і дзеепрыметнікавых зваротаў іншымі моўнымі сродкамі, семантыка-граматычны і стылістычны аналіз сінанімічных канструкцый. Складанне тэкстаў і фрагментаў тэкстаў з выкарыстаннем дзеепрыметнікаў і дзеепрыметнікавых зваротаў. Творчая работа.

Спецыфіка дзеепрыслоўя як дзеяслоўнай формы. Сэнсава-граматычная і стылістычная роля дзеепрыслоўяў у сказах, тэкстах. Правілы ўжывання дзеепрыслоўяў у маўленні.

Чытанне і аналіз тэкстаў, вызначэнне сэнсава-стылістычнай і граматычнай ролі дзеепрыслоўяў і дзеепрыслоўных зваротаў. Замена аднаго з аднародных выказнікаў у сказе дзеепрыслоўем ці дзеепрыслоўным зваротам, вызначэнне сэнсавых адрозненняў. Рэдагаванне сказаў з памылковым ужываннем дзеепрыслоўяў. Стварэнне ўласных тэкстаў, фрагментаў тэкстаў з ужываннем дзеепрыслоўяў і дзеепрыслоўных зваротаў з мэтай размежавання галоўнага і дадатковага дзеянняў, пазбягання аднастайнасці пры пераліку некалькіх дзеянняў.

Прыслоўе

(6 гадзін)

Прыслоўе як самастойная часціна мовы. Разрады прыслоўяў па значэнні. Выкарыстанне прыслоўяў розных сэнсавых груп у апавядальных тэкстах. Ужыванне прыслоўяў-сінонімаў і прыслоўяў-антонімаў у тэкстах розных стыляў. Вобразна-выяўленчая роля прыслоўяў у тэкстах-апісаннях. Ужыванне прыслоўяў у тэкстах тыпу разважання.

Знаёмства з тэарэтычным матэрыялам, вызначэнне ролі прыслоўяў у тэкстах-узорах рознага тыпу, стылю і жанру, абгрунтаванне ўжывання прыслоўяў; самастойны падбор прыкладаў ужывання прыслоўяў у структуры зачыну тэксту, пры перадачы паслядоўнасці змены падзей, з’яў прыроды, ужывання сінонімаў для дакладнага выражэння сэнсу, прымет і ўласцівасцей дзеянняў і працэсаў і да т. п. Складанне ўласных тэкстаў з пэўнай задачай і вызначанай тэкставай характарыстыкай, мэтанакіраванае выкарыстанне ў іх прыслоўяў; удасканаленне напісанага. Праверачная тэставая работа.

Прыназоўнік

(5 гадзін )

Прыназоўнік як службовая часціна мовы. Асаблівасці ўжывання некаторых прыназоўнікаў у беларускай мове. Ужыванне прыназоўнікава-іменных канструкцый як сродку падзелу тэксту на сэнсавыя часткі. Шматпрыназоўнікавасць як вобразна-выяўленчы сродак.

Вывучэнне і асэнсаванне тэарэтычнага матэрыялу; чытанне і аналіз тэкстаў-узораў, вызначэнне тэкстаўтваральнай і вобразна-выяўленчай ролі прыназоўнікава-іменных канструкцый; асэнсаванне сінанімічных магчымасцей прыназоўнікаў. Стварэнне ўласных вусных і пісьмовых выказванняў пэўнай мэтанакіраванасці з адпаведным выкарыстаннем прыназоўнікава-іменных канструкцый; удасканаленне тэкстаў. Тэставая работа.

Злучнік

(3 гадзіны)

Злучнік як службовая часціна мовы. Ужыванне злучнікаў як сродку сувязі сказаў і частак у тэксце. Шматзлучнікавасць як экспрэсіўны граматычны сродак.

Асэнсаванне тэарэтычнага матэрыялу, чытанне і аналіз прапанаваных тэкстаў-узораў, вызначэнне тэкстаўтваральнай і экспрэсіўнай ролі злучнікаў, ужыванне злучнікаў для стылістычнай арганізацыі тэксту. Стварэнне ўласных вусных і пісьмовых выказванняў з мэтанакіраваным выкарыстаннем злучнікаў; удасканаленне напісанага.

Часціца

(3 гадзіны)

Спецыфіка часціцы як службовай часціны мовы. Роля часціц у маўленні. Ужыванне часціц не, ні. Правапіс не (ня), ні з рознымі часцінамі мовы.

Чытанне і аналіз тэкстаў-узораў, вызначэнне ролі часціц у мастацкім, публіцыстычным і гутарковым стылях для ўзмацнення выразнасці і эмацыянальнасці выказвання; стварэнне ўласных выказванняў з мэтанакіраваным ужываннем часціц; удзел у дыялогах з выкарыстаннем часціцы ці для змякчэння просьбы.

Выклічнік

(1 гадзіна)

Спецыфіка выклічніка як асобай часціны мовы.

^ Падагульненне і сістэматызацыя вывучанага

(3 гадзіны)


Прагназуемыя вынікі

Вучні павінны ведаць:

  • марфалагічныя прыметы пэўнай часціны мовы, сэнсавую і сінтаксічную ролю ў словазлучэнні, сказе;

  • ролю самастойных і службовых часцін мовы ў арганізацыі маўлення, разгортванні і стварэнні тэкстаў розных стыляў і жанраў;

  • сродкі сувязі сказаў і частак у тэксце;

  • суадноснасць сінанімічных канструкцый у сказах і частках тэксту.

Вучні павінны ўмець:

  • знаходзіць пэўную моўную адзінку ў тэксце;

  • вызначаць асаблівасці ўжывання пэўнай моўнай адзінкі ў канкрэтным тэксце (месца ўжывання, роля ў стварэнні стылістычнай афарбоўкі і інш.);

  • аналізаваць моўныя сродкі, якія забяспечваюць выражэнне асноўнай думкі тэксту;

  • мэтанакіравана і свядома ўжываць у вусных выказваннях і пісьмовых паведамленнях моўныя адзінкі з улікам пэўнай камунікатыўнай задачы;

  • вызначаць экспрэсіўна-ацэначныя магчымасці слоў і граматычных канструкцый у тэкстах розных стыляў і жанраў;

  • валодаць вымаўленчымі, лексічнымі, граматычнымі, арфаграфічнымі, пунктуацыйнымі, стылістычнымі нормамі беларускай літаратурнай мовы;

  • адчуваць вобразнасць, шматграннасць і семантычнае багацце беларускага слова, успрымаць прыгажосць яго гучання ў сказе, тэксце;

  • выкарыстоўваць тэкстаўтваральныя і вобразна-выяўленчыя сродкі марфалагічнага ўзроўню ў стварэнні аўтарскіх тэкстаў рознага тыпу, стылю і жанру.


Літаратура

1. Кароткая граматыка беларускай мовы : у 2 ч. / навук. рэд. А. А. Лукашанец. – Мінск : Беларус. навука, 2007. – Ч. 1. – 351 с.

2. Кароткая граматыка беларускай мовы : у 2 ч. / навук. рэд. А. А. Лукашанец. – Мінск : Беларус. навука, 2009. – Ч. 2. – 240 с.

3. Беларуская мова : Энцыклапедыя / пад рэд. А. Я. Міхневіча. – Мінск, 1994.

4. Беларуская мова ў тэксце і ў сістэме мовы / пад рэд. В. К. Шчэрбіна. – Мінск : Навука і тэхніка, 1994.

5. Васюковіч, Л. С. Вучэбны тэкст у школьным падручніку па беларускай мове / Л. С. Васюковіч. – Мінск : НІА, 2004.

6. Выкладанне беларускай мовы ў школе / пад рэд. М. Г. Яленскага. – Мінск : Нар. асвета, 1994.

7. Ипполитова, Н. А. Текст в системе обучения русскому языку в школе : учебное пособие для студ. пед. вузов / Н. А. Ипполитова. – М. : Флинта, Наука, 1987.

8. Кананенка, Т. М. Праца з тэкстам на ўроках беларускай мовы : вучэб.-метад. дапам. / Т. М. Кананенка, Г. М. Малажай, І. М. Пашкевіч. – Брэст, 1994.

9. Каўрус, А. А. Слова наша роднае : кніга для настаўніка / А. А. Каўрус. – Мінск : Нар. асвета, 1986.

10. Красней, В. П. Грані слова : факультатыўны курс “Лексіка і фразеалогія беларускай мовы” : вучэб. дапам. / В. П. Красней. – Мінск : Нар. асвета. – 1996.

11. Лаўрэль, Я. М. Вывучэнне марфалогіі ў школе / Я. М. Лаўрэль, Т. Р. Новікава, С. А. Язерская. – Мінск : Нар. асвета, 1991.

12. Литвинко, Ф. М. Методика изучения разделов школьного курса русского языка (функциональный подход) : курс лекций для студентов филол. ф-та / Ф. М. Литвинко. – Минск : БГУ, 2001.

13. Лосева, Л. М. Как строится текст : пособие для учителей / Л. М. Лосева; под ред. Г. Я. Солганика. – М. : Просвещение, 1980.

14. Мурина, Л. А. Русский язык : культура устной и письменной речи : рекоменд. для учителей. Ч. 2 / Л. А. Мурина [и др.] – Минск : НИО, 1999.

15. Протчанка, В. У. Праца з тэкстам як агульнаадукацыйнае ўменне В. У. Протчанка // Фарміраванне ў школьнікаў агульнаадукацыйных уменняў пры навучанні беларускай мове : зб. навук. прац. – Мінск : НІА, 1994.

16. Протчанка, В. У. Жывое слова ў методыцы навучання / В. У. Протчанка // Беларуская мова і літаратура. – 1998.– № 1. – С. 3 – 9.

17. Янкоўскі, Ф. Само слова гаворыць / Ф. Янкоўскі. – Мінск : Маст. літ., 1986.




Похожие:

Г. М. Валочка, С. А. Язерская iconГ. М. Валочка В. У. Зелянко
Арфаграфічная пісьменнасць з’яўляецца адным з паказчыкаў маўленчай І агульнай культуры чалавека. Для таго каб авалодаць арфаграфіяй,...
Г. М. Валочка, С. А. Язерская iconГ. М. Валочка В. У. Зелянко
Міністэрствам адукацыі вызначаны пераходны перыяд па рэалізацыі палажэнняў Закона – 3 гады (з верасня 2010 г да жніўня 2013 г.)....
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©lib2.podelise.ru 2000-2013
При копировании материала обязательно указание активной ссылки открытой для индексации.
обратиться к администрации
Документы